แผนที่โลกแบบไหนแม่นจริง ส่องข้อดี-ข้อเสียของแต่ละแบบ หลัง UN เปลี่ยนแผนที่ใหม่
แผนที่เมอร์เคเตอร์ถูกใช้งานอย่างแพร่หลายทั่วโลก แต่กลับแสดงขนาดของประเทศและทวีปต่างๆ ไม่ตรงตามความเป็นจริง
สหประชาชาติ (UN) เพิ่งมีมติเรียกร้องให้เปลี่ยนแผนที่โลกมาตรฐานที่ใช้กันแพร่หลาย มาเป็นแบบที่สะท้อนขนาดของทวีปต่างๆ อย่างแอฟริกาได้ตรงตามความเป็นจริงมากขึ้น
มติ "Correct the Map" ที่ผ่านการรับรองจากสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ มีเป้าหมายแก้ไขความคลาดเคลื่อนของแผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ (Mercator) ที่เคยแสดงให้ทวีปแอฟริกาดูมีขนาดใกล้เคียงกับเกาะกรีนแลนด์ (Greenland) ทั้งที่ในความเป็นจริงแอฟริกามีขนาดใหญ่กว่าถึง 14 เท่า
UN เลือกใช้แผนที่แบบใหม่ที่เรียกว่า Equal Earth ซึ่งสะท้อนขนาดพื้นที่จริงของแต่ละทวีปได้ดีกว่า แต่ก็ยังมีข้อจำกัดของตัวเองเช่นกัน ตลอดหลายปีที่ผ่านมามีความพยายามหลายครั้งในการแก้ปัญหาการนำพื้นผิวทรงกลมของโลกมาแสดงบนกระดาษแบนราบ แต่ละแบบก็มีทั้งข้อดีและข้อเสียต่างกันไป
แผนที่เมอร์เคเตอร์ (Mercator)
แผนที่เมอร์เคเตอร์ถูกใช้งานมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 และมีบทบาทสำคัญต่อการเดินเรือในอดีต
แผนที่เมอร์เคเตอร์ที่ใช้กันแพร่หลายในปัจจุบัน สร้างขึ้นในปี 1569 โดยเจอราร์ดัส เมอร์เคเตอร์ (Gerardus Mercator) นักทำแผนที่ชาวเฟลมิช
ศาสตราจารย์เจมส์ เชสเชียร์ (James Cheshire) ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำแผนที่จากมหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน (UCL) อธิบายว่าจุดประสงค์หลักของแผนที่นี้คือช่วยให้กะลาสีเรือชาวยุโรปเดินเรือในมหาสมุทรได้ง่ายขึ้น
"เขาต้องการให้เส้นตรงบนแผนที่ตรงกับเส้นตรงในความเป็นจริงเมื่อเดินเรือตามเข็มทิศ" เชสเชียร์กล่าวกับ BBC "นั่นคือสิ่งที่แผนที่นี้ถูกออกแบบมาให้ทำ และมันก็ทำได้ดีมาก"
เพื่อให้มุมต่างๆ บนแผนที่แบนราบยังคงถูกต้อง เมอร์เคเตอร์ต้องยืดเส้นกริดให้กว้างขึ้นเมื่อห่างจากเส้นศูนย์สูตรเข้าใกล้ขั้วโลก ผลคือประเทศใกล้เส้นศูนย์สูตรดูเล็กกว่าความเป็นจริง ขณะที่ประเทศใกล้ขั้วโลกกลับดูยืดใหญ่ผิดปกติ ความคลาดเคลื่อนนี้เกิดจากข้อจำกัดที่เป็นไปไม่ได้เลยที่จะแสดงพื้นผิวทรงกลมบนแผนภาพสองมิติให้ถูกต้องทั้งหมด
ผ่านมากว่า 450 ปี แผนที่ของเมอร์เคเตอร์ก็ยังเป็นพื้นฐานของแผนที่ที่เราเห็นกันทั่วไป ทั้งในห้องเรียน ทีวี และออนไลน์ รวมถึง Google Maps
แต่ผู้ที่วิจารณ์แผนที่เมอร์เคเตอร์ชี้ว่ามันส่งผลทางจิตวิทยา เพราะการเห็นบางพื้นที่เล็กกว่าความเป็นจริงและบางพื้นที่ใหญ่กว่าความเป็นจริง ทำให้คนมักมองว่าสิ่งที่ดูใหญ่กว่าย่อมสำคัญกว่าโดยสัญชาตญาณ
สำหรับคิโอโค มูเอนโด (Kioko Muendo) นักภูมิศาสตร์ชาวเคนยา ปัญหานี้ทำให้ทรัพยากร ประชากร และโอกาสการลงทุนมหาศาลของแอฟริกาถูกมองข้ามไปโดยไม่รู้ตัว
"แผนที่ไม่ใช่แค่เครื่องมือนำทางสำหรับนักเดินทาง แต่ยังกำหนดว่าภูมิภาคต่างๆ จะถูกมองอย่างไรในทางการเมืองและเศรษฐกิจ" เขากล่าวกับ BBC
แผนที่ Equal Earth
แผนที่ Equal Earth มุ่งแสดงพื้นที่ของแต่ละทวีปให้ใกล้เคียงความจริงมากขึ้น
แผนที่ Equal Earth ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อแก้ปัญหาของแผนที่เมอร์เคเตอร์โดยเฉพาะ ทีมนักทำแผนที่พัฒนาแผนที่นี้ขึ้นในปี 2018 เพื่อแสดงขนาดและรูปร่างของแผ่นดินให้ถูกต้องมากขึ้น โดยได้แรงบันดาลใจจากแผนที่โรบินสัน (Robinson) ปี 1963 ซึ่งแสดงพื้นผิวทั้งโลกในภาพเดียว
สหภาพแอฟริกา (African Union) นำแผนที่ Equal Earth มาใช้ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ก่อนที่ UN จะรับรองตามในเวลาต่อมา แต่ข้อแลกเปลี่ยนคือแผนที่นี้เสียเส้นตรงที่เคยทำให้แผนที่เมอร์เคเตอร์ใช้เดินเรือได้ดี และไม่สามารถใช้วัดระยะทางจริงระหว่างสถานที่ต่างๆ ได้
"คุณสามารถรักษาพื้นที่ไว้ได้ หรือรักษารูปร่างไว้ได้ หรือรักษาระยะทางและทิศทางไว้ได้ แต่ไม่สามารถรักษาทุกอย่างพร้อมกันได้อย่างสมบูรณ์แบบ ไม่อย่างนั้นก็ต้องกลับไปใช้ลูกโลกทรงกลมแทน" เชสเชียร์กล่าว
แผนที่ปีเตอร์ส (Peters)
แผนที่ปีเตอร์สให้แนวคิดเรื่องขนาดพื้นที่ที่เป็นธรรมกว่า แต่แลกมาด้วยรูปร่างที่บิดเบี้ยว
แผนที่โลกแบบปีเตอร์สออกแบบโดยอาร์โน ปีเตอร์ส (Arno Peters) นักประวัติศาสตร์ชาวเยอรมัน ในช่วงต้นทศวรรษ 1970 โดยเป็นแผนที่สี่เหลี่ยมผืนผ้าที่อ้างอิงจากการฉายภาพซึ่งเจมส์ กอลล์ (James Gall) นักทำแผนที่ชาวสก็อตแลนด์ อธิบายไว้ตั้งแต่ปี 1855
แผนที่นี้ยอมเสียความถูกต้องของรูปร่างเพื่อแลกกับความถูกต้องของสัดส่วนพื้นที่ ทำให้บริเวณขั้วโลกถูกบีบอัด ขณะที่บริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตรถูกยืดออก วิธีนี้ช่วยแก้ปัญหาที่แอฟริกาดูเล็กเท่ากรีนแลนด์ ทำให้ผู้ใช้เห็นภาพเปรียบเทียบขนาดของแผ่นดินต่างๆ ได้ดีขึ้น พร้อมยังคงเส้นลองจิจูดและละติจูดเป็นเส้นตรงไว้
แต่แผนที่นี้ก็บิดเบือนรูปร่างของแผ่นดินอย่างรุนแรง ทำให้ทุกทวีปดูผิดเพี้ยนไปบ้าง เช่น รัสเซียที่ดูมีขนาดเล็กกว่าความเป็นจริงมาก และเส้นตรงบนแผนที่ปีเตอร์สก็ไม่ได้สะท้อนทิศทางเข็มทิศที่แท้จริง จึงใช้เดินเรือไม่ได้เช่นกัน
แผนที่แบบพลิกกลับและเลื่อนศูนย์กลาง
แผนที่เมอร์เคเตอร์ฉบับนี้วางทวีปอเมริกาไว้เป็นจุดศูนย์กลาง แทนที่จะเป็นยุโรปและแอฟริกา
เช่นเดียวกับที่ขนาดของแผ่นดินส่งผลต่อการรับรู้ความสำคัญ ตำแหน่งที่แผ่นดินนั้นถูกวางบนแผนที่ก็ส่งผลไม่ต่างกัน นักทำแผนที่บางคนจึงลองกลับด้านแผนที่ให้ทิศใต้อยู่ด้านบน เพื่อลดอคติทางจิตวิทยาที่มองว่าซีกโลกใต้สำคัญน้อยกว่าเพราะอยู่ด้านล่าง
และขึ้นอยู่กับว่าอยู่ที่ไหนของโลก ทวีปที่ถูกวางไว้กึ่งกลางแผนที่ก็แตกต่างกันไปด้วย แม้แผนที่ทางเลือกเหล่านี้จะให้มุมมองที่ต่างจากแผนที่ที่คุ้นเคย แต่ก็ยังไม่ได้แก้ปัญหาเรื่องความโดดเด่นของแต่ละพื้นที่ เพียงแค่เปลี่ยนจุดโฟกัสไปเท่านั้น
แผนที่ศูนย์กลางขั้วโลก
ธงของ UN ใช้แผนที่ที่มีขั้วโลกเหนือเป็นศูนย์กลาง เพื่อไม่ให้ทวีปใดทวีปหนึ่งดูโดดเด่นเป็นพิเศษ
อีกวิธีแก้ปัญหาเรื่องแผ่นดินใดควรอยู่กึ่งกลางแผนที่ คือการไม่วางแผ่นดินใดไว้ตรงกลางเลย ซึ่งเป็นแนวคิดของแผนที่บนโลโก้ UN ที่วางขั้วโลกเหนือไว้ตรงกลาง แล้วให้ทวีปต่างๆ กระจายออกไปโดยรอบ
แผนที่แบบนี้เรียกว่า "การฉายภาพแบบอาซิมูทัลเท่าระยะ" (Azimuthal equidistant projection) ซึ่งวางภูมิภาคต่างๆ ของโลกไว้บนแผนที่วงกลมรอบจุดศูนย์กลาง ยิ่งห่างจากจุดศูนย์กลางบนลูกโลกจริงมากเท่าไร วงกลมบนแผนที่ก็จะยิ่งใหญ่ขึ้นเท่านั้น
บนแผนที่แบบนี้ทุกจุดจะมี "มุมราบ" หรือทิศทางแนวนอนที่ถูกต้องจากจุดศูนย์กลาง แต่การนำพื้นผิวทรงกลมทั้งใบมาใส่ในวงกลมแผนที่ ทำให้ยิ่งห่างจากศูนย์กลางเท่าไร ความบิดเบือนก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น อย่างในแผนที่ของ UN บริเวณใกล้ขั้วโลกใต้จะดูถูกบีบและยืดผิดรูป เพราะวงแหวนที่ควรมีเส้นรอบวงเท่ากับวงรอบขั้วโลกเหนือกลับกลายเป็นวงที่ใหญ่กว่ามากบนแผนที่
tag:#แผนที่โลก #สหประชาชาติ #แอฟริกา #Mercator #EqualEarth #ภูมิศาสตร์ #Cartography #UN #WorldNews #FarangThai
