ย้อนรอยประชุม Dartmouth: เงินทุน 7,500 ดอลลาร์ที่ให้กำเนิด AI
ก่อนที่ยักษ์ใหญ่ AI ยุคนี้อย่าง OpenAI และ Anthropic จะระดมทุนกันเป็นหลักพันล้านดอลลาร์ ย้อนไปเมื่อ 70 ปีก่อน มูลนิธิร็อกกีเฟลเลอร์ (Rockefeller Foundation) เคยเป็นผู้ลงทุนรายแรกในประวัติศาสตร์ของปัญญาประดิษฐ์ ด้วยเงินทุนเพียง 7,500 ดอลลาร์ในปี 1956 (พ.ศ. 2499) นักคณิตศาสตร์ชั้นนำสี่คนได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการที่วิทยาลัยดาร์ตมัธ (Dartmouth College) ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของคำว่า "ปัญญาประดิษฐ์" (artificial intelligence) เป็นครั้งแรก
ทุกวันนี้เงินหลายพันล้านดอลลาร์ไหลเข้าสู่วงการปัญญาประดิษฐ์ และสตาร์ทอัพด้าน AI แทบไม่ต้องลำบากโน้มน้าวนักลงทุนให้หนุนหลังทางการเงิน แต่ในปี 1955 มูลนิธิร็อกกีเฟลเลอร์กลับปฏิเสธคำขอทุนมูลค่า 13,500 ดอลลาร์ ที่จอห์น แม็กคาร์ธี (John McCarthy) นักคณิตศาสตร์หนุ่มชาวอเมริกันผู้มีอนาคตไกลแต่ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นอาชีพ ยื่นขอเพื่อจัดการประชุมวิชาการ
ผู้บริหารมูลนิธิลังเลที่จะอนุมัติเงินก้อนโต ซึ่งเทียบเท่ากับกว่า 160,000 ดอลลาร์ในปัจจุบัน ให้กับการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการในสาขาวิจัยที่ยังไม่มีอยู่จริง คำถามคือ "ปัญญาประดิษฐ์" คืออะไร และทำไมต้องทุ่มเวลาสองเดือนในช่วงฤดูร้อนเพื่อศึกษาเรื่องนี้ที่วิทยาลัยดาร์ตมัธ รัฐนิวแฮมป์เชียร์
แต่แม็กคาร์ธีได้แรงหนุนจากบุคคลระดับแนวหน้าหลายคน และจับมือกับมาร์วิน มินสกี (Marvin Minsky) นักคณิตศาสตร์อัจฉริยะรุ่นใหม่อีกคน ทั้งสองดาวรุ่งสามารถโน้มน้าวบุคคลสำคัญคนอื่นๆ ให้เข้าร่วมโครงการได้ หนึ่งในนั้นคือนาธาเนียล โรเชสเตอร์ (Nathaniel Rochester) ผู้คิดค้นคอมพิวเตอร์เชิงพาณิชย์เครื่องแรกให้กับไอบีเอ็ม (IBM) ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ร่วมลงนามในคำขอทุน ในยุคนั้นคอมพิวเตอร์ที่มีอยู่ไม่กี่เครื่องมีหน้าตาเหมือนตู้ขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วยสายไฟ ต่างจากคอมพิวเตอร์สมัยใหม่ในปัจจุบันโดยสิ้นเชิง
แม็กคาร์ธีและมินสกียังดึงตัวคล้อด แชนนอน (Claude Shannon) เข้าร่วมได้สำเร็จ ซึ่งชื่อเสียงของเขาในฐานะนักคณิตศาสตร์ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางแล้วจากผลงานวิจัยสำคัญปี 1948 ว่าด้วยทฤษฎีคณิตศาสตร์ของการสื่อสาร แชนนอนเป็นหนึ่งในชื่อที่ถูกกล่าวถึงบ่อยที่สุดเมื่อพูดถึงผู้บุกเบิก AI ยุคแรก เคียงคู่กับอลัน ทัวริง (Alan Turing) และจอห์น ฟอน นอยมันน์ (John von Neumann) ตามคำกล่าวของฟิลิป มาติเยอ (Philippe Mathieu) ผู้อำนวยการทีมวิจัยระบบและพฤติกรรมหลายเอเจนต์แห่งมหาวิทยาลัยลีล (Lille)
ทีมงานให้คำมั่นว่าจะหยิบยกหัวข้อต่างๆ มาถกในที่ประชุม ทั้งคอมพิวเตอร์อัตโนมัติ โครงข่ายประสาทเทียม การสร้างคอมพิวเตอร์ที่ "ตั้งโปรแกรมให้ใช้ภาษาได้" ไปจนถึง "การพัฒนาตนเอง" ของเครื่องจักรอัจฉริยะ ซึ่งปัจจุบันอาจเรียกกันว่า "ดีปเลิร์นนิง" (deep learning)
จุดกำเนิดของ AI
หนึ่งคนที่มูลนิธิร็อกกีเฟลเลอร์ที่ยื่นมือช่วยเหลือคือวอร์เรน วีเวอร์ (Warren Weaver) ผู้อำนวยการฝ่ายวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ผู้เคยอนุมัติทุนให้โครงการสำคัญหลายโครงการมาแล้ว ทั้งด้านพันธุศาสตร์ วิศวกรรมโมเลกุล และการเกษตร วีเวอร์เองก็เคยเขียนบทวิเคราะห์ผลงานของแชนนอนมาก่อน
"วีเวอร์เป็นเพื่อนของแชนนอน นั่นคือเหตุผลที่คำขอนี้ถูกส่งตรงถึงเขา" รูดอล์ฟ ไซซิง (Rudolf Seising) ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งพิพิธภัณฑ์ Deutsches Museum ในมิวนิก กล่าว
แม้วีเวอร์จะเห็นว่าข้อเสนอนี้น่าสนใจ แต่เขากลับมองว่าเนื้อหาเน้นเรื่องการทำงานของสมองมากเกินไป และงานวิจัยเกี่ยวกับสมองฟังดูใกล้เคียงกับการแพทย์มากกว่าคณิตศาสตร์ ไซซิงระบุ "เขาจึงส่งต่อเรื่องนี้ไปให้โรเบิร์ต เอส. มอริสัน (Robert S. Morison) ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยการแพทย์ของมูลนิธิ" เขากล่าวเสริม
มอริสันตัดสินใจอนุมัติเงิน 7,500 ดอลลาร์ให้กับโครงการชีวคณิตศาสตร์นี้ นับเป็นการลงทุนด้าน AI ครั้งแรกในประวัติศาสตร์
คำว่า "ปัญญาประดิษฐ์" ในตอนนั้นยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ลงตัว ในบทความที่เขียนร่วมกับแชนนอน แม็กคาร์ธีเคยเสนอให้ใช้คำว่า "เครื่องจักรอัจฉริยะ" (Intelligent Machines) แต่ "แชนนอนรู้สึกว่าคำนี้ใหญ่เกินไป" ไซซิงกล่าว สุดท้ายทั้งคู่ตกลงใช้คำว่า "Automata Studies" ซึ่งแม็กคาร์ธีมองว่าไม่ค่อยน่าดึงดูดเท่าไหร่
"'ปัญญาประดิษฐ์' เป็นคำที่ดีสำหรับการระดมทุนและดึงดูดความสนใจของประชาชนกับผู้กำหนดนโยบาย แต่ก็ไม่ใช่แค่การตลาดล้วนๆ เพราะมันยังช่วยกำหนดวิสัยทัศน์ร่วมกัน และเป็นจุดเริ่มต้นของชุมชนนักวิจัยด้านปัญญาประดิษฐ์" ฮาร์ทมุท เฮิร์ช-ไครน์เซน (Hartmut Hirsch-Kreinsen) นักสังคมวิทยาผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี กล่าว
นั่นคือเป้าหมายของโครงการวิจัยฤดูร้อนดาร์ตมัธว่าด้วยปัญญาประดิษฐ์ กลุ่มสี่คน ได้แก่ แม็กคาร์ธี มินสกี แชนนอน และฟอน นอยมันน์ ต้องการรวมนักคณิตศาสตร์ นักปรัชญา และนักเศรษฐศาสตร์ มาร่วมกันวางอนาคตของ AI
ผลลัพธ์ที่น่าผิดหวัง
ในเดือนมิถุนายน 1956 ทีมงานเข้าพักที่หอพักของวิทยาลัยดาร์ตมัธนานห้าสัปดาห์ ความสำคัญที่แท้จริงของโครงการวิจัยนี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงมาจนถึงทุกวันนี้ ว่าเป็นจุดกำเนิดที่แท้จริงของ AI หรือผลลัพธ์โดยรวมกลับน่าผิดหวัง
ในความเป็นจริง การประชุมครั้งนี้แทบไม่ได้ผลลัพธ์ที่เป็นชิ้นเป็นอันมากนัก ผู้จัดงานเคยหวังว่าการแลกเปลี่ยนความคิดจะนำไปสู่การพิสูจน์ได้อย่างเป็นรูปธรรมในไม่ช้าว่า "การเรียนรู้ทุกแง่มุม หรือคุณลักษณะใดๆ ของความฉลาด สามารถอธิบายได้อย่างแม่นยำจนเครื่องจักรสามารถจำลองมันได้" ตามที่แม็กคาร์ธีเคยเขียนไว้
จากหลักฐานหลายชิ้นเกี่ยวกับการประชุมประวัติศาสตร์ครั้งนี้พบว่า ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ ซึ่งไม่ทราบจำนวนที่แน่ชัด มีปฏิสัมพันธ์กันเพียงเป็นครั้งคราว และอยู่ร่วมงานแค่ไม่กี่วัน บางคนมาเพียงเพื่อใช้คอมพิวเตอร์เท่านั้น
แต่การประชุมดาร์ตมัธก็ได้จารึกไว้ในประวัติศาสตร์ และมีการเฉลิมฉลองครบรอบ 50 ปีของ AI ในปี 2006 (พ.ศ. 2549)
อย่างน้อยก็มีความก้าวหน้าสำคัญหนึ่งอย่างที่ถูกเปิดตัวในการประชุมครั้งนี้ นั่นคือ "Logic Theorist" ซึ่งถือเป็นโปรแกรม AI ตัวแรกของโลก นำเสนอโดยผู้สร้างคือ อัลเลน นิวเวลล์ (Allen Newell) และเฮอร์เบิร์ต ไซมอน (Herbert Simon) ต่อที่ประชุมดาร์ตมัธ
ผู้เข้าร่วมหลายคนในการประชุมครั้งนี้ต่อมามีอาชีพที่โดดเด่น หลายคนได้รับรางวัลทัวริง (Turing Award) ซึ่งเทียบเท่ารางวัลโนเบล (Nobel Prize) ของวงการ AI
การประชุมครั้งนี้ยังส่งอิทธิพลไปถึงจอเงินในภาพยนตร์ปี 1968 (พ.ศ. 2511) เรื่อง "2001: A Space Odyssey" ผู้กำกับสแตนลีย์ คูบริก (Stanley Kubrick) ปรึกษามินสกีระหว่างพัฒนาแนวคิดของ HAL 9000 คอมพิวเตอร์ AI สุดเจ้าเหตุผลที่อาจถึงตายซึ่งเป็นตัวละครหลักของยานอวกาศในภาพยนตร์เรื่องนี้
ที่มา : France 24
tag:#ปัญญาประดิษฐ์ #AI #Dartmouth #ประวัติศาสตร์เทคโนโลยี #OpenAI #Anthropic #ClaudeShannon #เทคโนโลยี #WorldNews #DeepLearning #FarangThai
