Jail Time Records ค่ายเพลงในคุกฉาวของแคเมอรูน
เรือนจำนิวเบลล์ (New Bell) ในเมืองดูอาลา (Douala) ประเทศแคเมอรูน (Cameroon) ขึ้นชื่อเรื่องความโหดร้ายและความแออัด แต่ในรั้วคุกแห่งนี้กลับมีสตูดิโอเพลงและค่ายเพลงของตัวเองชื่อ Jail Time Records ที่ปั้นนักโทษให้กลายเป็นศิลปินระดับไวรัล
นิวเบลล์เปรียบเสมือนเมืองเล็กๆ ในตัวมันเอง มีทั้ง "แท็กซี่" ที่เป็นนักโทษวิ่งส่งข้อความแทนไปรษณีย์ มีหน่วยรักษาความสงบที่เป็นนักโทษร่างใหญ่ช่วยผู้คุมดูแลความเรียบร้อย และมีตลาดขายของกินอย่างมันสำปะหลังทอดและขนมเบเยต์ ผู้ต้องขังปรับกฎเกณฑ์หลวมๆ ของคุกให้เป็นประโยชน์กับตัวเอง และ Jail Time Records คือตัวอย่างที่ชัดที่สุดของจิตวิญญาณนี้
อองเปอเรอร์ (Empereur) หัวหน้าแก๊งที่ทั้งในและนอกคุกต่างเกรงกลัว คือหนึ่งในศิลปินที่ประสบความสำเร็จที่สุดของค่าย มิวสิกวิดีโอเพลง Sa Ngando ของเขาที่ถ่ายทำทั้งหมดในเรือนจำมียอดชมบน YouTube ถึง 24,000 ครั้ง เพลงของนักโทษเหล่านี้มีแฟนเพลงไกลถึงแอฟริกาใต้ สหรัฐฯ และอาร์เจนตินา และช่วงต้นปีที่ผ่านมา Jail Time Records ยังจัดคอนเสิร์ตใหญ่ให้นักโทษในลานคุกนิวเบลล์ด้วย
"มันคือเครื่องมือแห่งการต่อสู้... ที่เราได้แบ่งปันมิตรภาพ ความรัก และเสียงของเราได้รับการรับฟัง" สตีฟ ฮัปปี (Steve Happi) อดีตนักโทษผู้ร่วมก่อตั้ง Jail Time Records บอกกับรายการ Talking Movies ของ BBC
"เราไม่คิดถึงกำแพงทั้งสี่ด้านอีกต่อไป เราพบอิสรภาพ"
สตูดิโอของ Jail Time Records เรียบง่ายมาก มีเพียงห้องอัดเสียงเล็กๆ ที่ร้อนอบอ้าวติดกับห้องที่มีคอมพิวเตอร์เพียงเครื่องเดียว แต่กลับเป็นสถานที่แห่งการเยียวยาและความคิดสร้างสรรค์ ตามที่สารคดีเรื่องดังชื่อเดียวกับสตูดิโอได้ถ่ายทอดไว้
สารคดีเรื่องนี้กำกับโดยฮัปปีและดิโอเน โรช (Dione Roach) ศิลปินชาวอิตาลีผู้ร่วมก่อตั้งค่าย ถ่ายทำในนิวเบลล์นานถึงหกปี และเมื่อเดือนที่แล้วคว้ารางวัลถึงสามรางวัล รวมถึงสารคดียอดเยี่ยม จากเทศกาลภาพยนตร์ Tribeca ที่นิวยอร์ก
ในสารคดี นักโทษชื่อสโตน (Stone) แร็ปใส่ไมโครโฟนของสตูดิโอว่า "หัวใจดั่งหิน มันคือสงคราม ประสาทสัมผัสของฉันแตกละเอียดเหมือนกระจกที่แหลกสลาย ฉันถูกปิดตายและอึดอัดดั่งประตูห้องขัง ไม่มีพื้นดินที่มั่นคง ฉันลื่นไถลเหมือนปลา"
สโตนเคยเป็นทหารในหน่วยพิทักษ์ประธานาธิบดีของแคเมอรูน ถูกตัดสินจำคุก 10 ปีในนิวเบลล์ข้อหาปล้นทรัพย์และครอบครองอาวุธปืนผิดกฎหมาย เขายืนยันว่าตัวเองบริสุทธิ์ สารคดีบันทึกภาพเขาพยายามโทรศัพท์หาลูกสาวตัวน้อยชื่อไมรา (Maira) แต่ไม่สำเร็จหลายครั้ง
"มันนานมากแล้ว เธอต้องได้ยินเสียงพ่อบ้างเป็นครั้งคราว จะได้ไม่ลืมพ่อ" เขาฝากข้อความเสียงถึงญาติหลังพยายามโทรหาไมราไม่สำเร็จอีกครั้ง
มิวสิกวิดีโอเพลง Heart of Stone เป็นผลงานสไตล์ Jail Time Records ทั่วไป คุณภาพการผลิตสูง เล่าเรื่องได้น่าติดตาม และมีนักโทษจำนวนมากร่วมแสดงและทำงานเบื้องหลัง
"เพลงที่ออกมาจากที่นั่นน่าทึ่งมาก" ไทกา ไวทิที (Taika Waititi) ผู้กำกับชาวนิวซีแลนด์เจ้าของรางวัลออสการ์ ผู้ร่วมกับริต้า โอรา (Rita Ora) นักร้องภรรยาของเขา เป็นผู้อำนวยการสร้างร่วมของสารคดีเรื่องนี้ กล่าว
"แค่เรื่องพลังของศิลปะกับการไถ่บาปและความหมายที่มันมีต่อคนที่บางคนต้องติดคุกตลอดชีวิต ผมคิดว่าการมีช่องทางระบายออกเป็นเรื่องที่ทรงพลังและมีมนุษยธรรมมาก" เขากล่าว
Jail Time Records ก่อตั้งขึ้นในปี 2018 (พ.ศ. 2561) เมื่อโรชไปเป็นอาสาสมัครให้องค์กรไม่แสวงหากำไรที่จัดกิจกรรมในนิวเบลล์ ระหว่างคลาสเต้นสำหรับนักโทษ กลุ่มแร็ปเปอร์แย่งไมโครโฟนมาฟรีสไตล์กันเอง เธอประทับใจมากจนขออนุญาตทางเรือนจำเปิดสตูดิโอ ซึ่งทางการก็ตอบรับดี โรชจึงชวนฮัปปีมาทำหน้าที่โปรดิวเซอร์และวิศวกรเสียง
ฮัปปีเล่าว่าตัวเองต้องเข้าคุกนิวเบลล์จากเรื่องขัดแย้งในครอบครัวเกี่ยวกับศพของพ่อที่เสียชีวิต ท่ามกลางความขัดแย้งนั้น ป้าของเขาซึ่งเป็นผู้พิพากษาศาลสูงถูกกล่าวหาว่าจัดฉากให้เขาถูกจับเข้าคุกในข้อหาฆ่าพ่อตัวเอง ก่อนที่สองปีต่อมาเขาจะได้รับการตัดสินให้พ้นผิด ตามข้อมูลของ Jail Time Records
ในปี 2022 (พ.ศ. 2565) ฮัปปี โรช และเหล่านักโทษออกอัลบั้ม Jail Time Vol 1 ตามธรรมเนียมของค่าย รายได้ครึ่งหนึ่งจากการขายอัลบั้มมอบให้ศิลปิน ส่วนที่เหลือนำไปลงทุนต่อในค่าย
การอยู่รอดของสตูดิโอมีความสำคัญอย่างมากกับศิลปินหลายคน โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาสภาพแวดล้อมอันโหดร้ายของนิวเบลล์ ในปี 2022 องค์กร Human Rights Watch รายงานว่านิวเบลล์คุมขังนักโทษถึง 4,700 คน ภายในกำแพงที่ทรุดโทรม ซึ่งมากกว่าความจุถึงสี่เท่า
ความแออัดและสภาพสุขอนามัยที่ย่ำแย่ทำให้อหิวาตกโรคระบาดอย่างรวดเร็วเมื่อสี่ปีก่อน กลุ่มสิทธิมนุษยชนระบุว่ามีนักโทษเสียชีวิตจากโรคนี้อย่างน้อยหกคน นิวเบลล์ยังขึ้นชื่อเรื่องความรุนแรง ในปี 2008 (พ.ศ. 2551) ผู้คุมยิงนักโทษเสียชีวิต 16 คนระหว่างพยายามหลบหนี
นักโทษยังทำร้ายและข่มขู่กันเอง สารคดีบันทึกภาพอองเปอเรอร์ ผู้ต้องโทษจำคุก 10 ปีจากหลายคดี รีดไถสร้อยคอและรองเท้าแตะจากนักโทษหนุ่มที่งุนงง
เมื่อถูกถามว่าโปรเจกต์ Jail Time Records อาจเป็นการยกย่องอองเปอเรอร์ ลูกชายของหัวหน้าเผ่าดั้งเดิมในดูอาลา และอาชญากรรุนแรงคนอื่นๆ หรือไม่ โรชตอบ BBC ว่า "สิ่งที่เราทำคือกระบวนการบำบัดฟื้นฟู เราเข้าไปในคุกโดยไม่ตัดสินใคร นั่นคือวิธีเดียวที่เราจะทำงานแบบนี้ได้ ดนตรีเหมือนกระบวนการสร้างสรรค์อื่นๆ คือหนทางค้นพบตัวเอง ยอมรับสิ่งที่ตัวเองเคยทำ และหวังว่าจะเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น"
ทางเรือนจำเองก็ดูจะเห็นด้วยกับแนวคิดนี้ "พวกเขาต้อนรับโปรเจกต์นี้มาก แคเมอรูนเป็นประเทศที่รักดนตรีสุดๆ ทุกคนรักเสียงเพลง" ฮัปปีกล่าว พร้อมเสริมว่าหัวหน้าเรือนจำมาร่วมคอนเสิร์ตปีนี้และถึงกับลงไปเต้นกับนักแสดงด้วย
ด้วยการสนับสนุนจากทางการ Jail Time Records จึงเติบโตต่อเนื่อง เปิดโอกาสให้นักโทษมากขึ้น รวมถึงในแดนหญิงของนิวเบลล์ด้วย เจเจ (Jeje) ศิลปินหญิงคนแรกของค่าย เปิดตัวในปี 2022 ด้วยเพลงแนวอโฟรบีตส์ Show Me The Way
"ไม่มีใครชี้ทางให้ฉัน ไม่มีใครชี้ทางให้ฉัน ฉันทำมันด้วยตัวเองทั้งหมด" เจเจร้อง เธอถูกจำคุกหลังขโมยเงินและหนีออกจากบ้านลุงที่ถูกกล่าวหาว่าทำร้ายเธอ
นอกจากทำงานกับแดนหญิงแล้ว Jail Time Records ยังขยายโปรเจกต์ออกนอกนิวเบลล์และแคเมอรูน โดยโรชและฮัปปีเปิดสตูดิโอแห่งใหม่ห่างออกไป 1,000 ไมล์ (1,600 กม.) ในปี 2023 (พ.ศ. 2566) ที่เรือนจำกลางของกรุงวากาดูกู (Ouagadougou) เมืองหลวงของบูร์กินาฟาโซ (Burkina Faso) โดยหวังจะสร้างความสำเร็จซ้ำรอยสตูดิโอต้นแบบที่นิวเบลล์
สารคดีปิดท้ายด้วยฉากรำลึกถึงนักโทษหกคนที่เสียชีวิตระหว่างที่โปรเจกต์นี้ดำเนินอยู่ นิวเบลล์อาจดูมืดมนไม่มีที่สิ้นสุด แต่ตามคำบอกเล่าของฮัปปี ดนตรีคือ "แสงประทีปแห่งอนาคตที่สดใสกว่า" ให้กับเหล่านักโทษ
"ก่อนหน้านี้พวกเขามีความคิดดื้อรั้นว่าตัวเองต้องสู้กับทั้งโลก" เขากล่าว "ตอนนี้พวกเขารู้สึกว่าตัวเองสำคัญ รู้สึกว่ามีที่ยืนในสังคม"
tag:#JailTimeRecords #แคเมอรูน #Cameroon #เรือนจำ #ดนตรี #สารคดี #TribecaFilmFestival #TaikaWaititi #ข่าวต่างประเทศ #แอฟริกา #FarangThai
