การตัดงบช่วยเหลือและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้มาลาเรียระบาดหนักในซิมบับเว

ยอดผู้ป่วยมาลาเรียในซิมบับเวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว กำลังเปิดให้เห็นถึงระบบสาธารณสุขที่เปราะบาง และการขาดแคลนการรักษาในชนบทที่ทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ

ฮาราเร (Harare), ซิมบับเว — เพรเชียส มวุนดูรา (Precious Mvundura) ตื่นขึ้นมาในเช้าที่อากาศหนาวเย็นของฤดูใบไม้ร่วงทางตะวันออกของซิมบับเว พร้อมกับอาการปวดข้อ ไข้สูง และปวดหัวอย่างรุนแรง

หญิงวัย 37 ปีคนนี้ในตอนแรกคิดว่ามันแค่เป็นไข้หวัดใหญ่ แต่เมื่ออาการปวดหัวยังคงอยู่ต่อเนื่องสามวัน เธอก็เริ่มกังวล

ลูกชายวัยห้าขวบของเธอก็เริ่มล้มป่วยเหมือนกัน มีอาการเหงื่อแตกเต็มตัว

ต้นเดือนพฤษภาคม สองแม่ลูกเดินไปขอความช่วยเหลือจากอาสาสมัครสาธารณสุขในหมู่บ้านชิชาเคว (Chishakwe) ซึ่งเป็นชุมชนเกษตรกรนอกเมืองมูทาเร (Mutare) ที่ใหญ่เป็นอันดับสามของซิมบับเว ทั้งสองคนตรวจพบว่าเป็นมาลาเรียทั้งคู่

“ฉันรู้สึกโล่งใจ” มวุนดูราบอกกับอัลจาซีรา

“ตั้งแต่นาทีที่ฉันได้ทานยา ฉันก็เริ่มดีขึ้น”

ตอนนี้ลูกชายของเธอก็หายดีและกลับไปโรงเรียนแล้ว

ความทุกข์ของพวกเขาเกิดขึ้นในช่วงที่ยอดผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตจากมาลาเรียทั่วซิมบับเวพุ่งสูงขึ้น หลังจากที่สหรัฐฯ ตัดงบประมาณช่วยเหลือ ทำให้โครงการควบคุมมาลาเรียที่สำคัญต้องสะดุดลง

หลังจากที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) ของสหรัฐฯ กลับเข้ามาดำรงตำแหน่งสมัยที่สองในปี พ.ศ. 2568 ไม่นาน เขาก็สั่งตัดงบประมาณช่วยเหลือต่างประเทศ รวมถึงโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจากองค์การเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศของสหรัฐฯ (USAID) ในซิมบับเว การตัดงบครั้งนี้ทำให้งานวิจัย การป้องกัน และการรักษาวัณโรค เอชไอวี/เอดส์ และมาลาเรียต้องสะดุด

โครงการที่ได้รับผลกระทบรวมถึงโครงการสนับสนุนกีฏวิทยามาลาเรียซิมบับเว (ZENTO) ที่มหาวิทยาลัยแอฟริกาในเมืองมูทาเร ซึ่งจัดทำงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์เพื่อสนับสนุนโครงการควบคุมมาลาเรียแห่งชาติของประเทศ และโครงการช่วยเหลือมาลาเรียซิมบับเวระยะที่สอง (ZAPIM II) ที่ช่วยเสริมความแข็งแกร่งในการวินิจฉัย การรักษา และการป้องกันมาลาเรียในเขตที่มีผู้ป่วยจำนวนมาก

USAID เคยจัดสรรงบ 270 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับโครงการสุขภาพและเกษตรในซิมบับเวในปี พ.ศ. 2567

ตามรายงานเฝ้าระวังรายสัปดาห์ของโครงการควบคุมมาลาเรียแห่งชาติ กระทรวงสาธารณสุขซิมบับเว ยอดผู้ป่วยมาลาเรียพุ่งขึ้นเป็น 65,399 ราย ระหว่างมกราคมถึงเมษายน พ.ศ. 2569 จาก 36,000 รายในช่วงเดียวกันของปี พ.ศ. 2568 และ 17,000 รายในปี พ.ศ. 2567

จำนวนผู้เสียชีวิตก็พุ่งสูงขึ้นเช่นกัน แตะ 174 ราย ระหว่างมกราคมถึงเมษายน พ.ศ. 2569 เทียบกับ 85 รายในช่วงเดียวกันของปีก่อน และ 34 รายในปี พ.ศ. 2567

มวุนดูราและลูกชายรอดชีวิตเพราะเข้ารับการรักษาเร็ว แต่ในหลาย ๆ กรณี โรคนี้ก็คร่าชีวิตผู้ป่วยไป

ขาดแคลนมุ้งและชุดตรวจ

โทมัส ชูชู (Thomas Chuchu) หัวหน้าโครงการสุขภาพของ Save the Children ซิมบับเว บอกว่า กิจกรรมการกำจัดมาลาเรียหลายอย่างที่เคยได้รับการสนับสนุนจาก ZAPIM II ต้องสะดุดลง

“ในทางปฏิบัติ การกำจัดยังคงดำเนินต่อไปผ่านรัฐบาลและพันธมิตรอื่น ๆ แต่ขีดความสามารถในการดำเนินงานก็อ่อนแอลง และการทำงานก็ช้าลงด้วย” ชูชูบอกกับอัลจาซีรา

โครงการ ZAPIM II ดำเนินงานผ่านระบบกระทรวงสาธารณสุขซิมบับเวใน 11 เขต ครอบคลุมจังหวัดมาโชนาแลนด์เซ็นทรัล (Mashonaland Central) มาโชนาแลนด์อีสต์ (Mashonaland East) และจังหวัดมาตาเบเลแลนด์นอร์ท (Matabeleland North)

ก่อนป่วย มวุนดูราบอกว่าเธอไม่เคยใช้มุ้งหรือสารกันยุง

“ฉันเพิ่งเริ่มใช้มุ้งที่เพื่อนแบ่งให้ตอนที่ฉันป่วยนี่แหละ” เธอเล่า

ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 แคโรไลน์ มาวอมเบดซี (Caroline Mawombedzi) ถูกวินิจฉัยว่าเป็นมาลาเรีย ขณะอาศัยอยู่ในชุมชนเกษตรกรเบอร์มาวัลเลย์ (Burma Valley) ห่างจากเมืองมูทาเรราวหนึ่งชั่วโมงโดยรถยนต์

เธอเคยติดมาลาเรียครั้งล่าสุดในช่วงปลายทศวรรษ 2000 ตอนที่ยังเป็นเด็ก

กลางเดือนพฤษภาคม ลูกสาววัยห้าขวบของเธอก็ถูกวินิจฉัยว่าเป็นมาลาเรีย โดยอาสาสมัครสาธารณสุขในหมู่บ้านชิชาเคว หลังมีอาการปวดหัวรุนแรงและมีปัญหาเรื่องท้อง

ถึงแม้ลูกสาวจะได้รับการรักษาแล้ว แต่มาวอมเบดซีบอกว่าเธอไม่มีปัญญาซื้ออุปกรณ์ป้องกัน เช่น มุ้ง

“ฉันไม่มีงานทำ ฉันซื้อมุ้งไม่ไหวหรอก พวกเราไม่ได้นอนในมุ้งมาหลายปีแล้ว” เธอบอก

เวอร์จิเนีย ชาคันดินาคิรา (Virginia Chakandinakira) อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านชิชาเคว บอกว่า ตอนนี้ชุดตรวจมาลาเรียและยารักษาก็ขาดแคลน

“เมื่อก่อนฉันได้ชุดตรวจและยาแยะเลย แต่ในปี พ.ศ. 2568 พวกเขาไม่ส่งมาให้ ฉันก็ต้องส่งทุกคนที่มีอาการมาลาเรียไปคลินิกชิตาคาทิรา (Chitakatira) ที่อยู่ใกล้ ๆ” เธอเล่า ชิตาคาทิราเป็นชุมชนชนบทห่างจากชิชาเควราวหนึ่งชั่วโมงโดยรถยนต์

“ฉันเพิ่งได้รับชุดตรวจและยามาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ แต่ของก็มีจำกัด เจ้าหน้าที่บอกว่าตอนนี้จะแจกจ่ายเฉพาะชุมชนที่เป็นจุดระบาดเท่านั้น”

โครงการวิจัยอัมพาต

ศาสตราจารย์ซุงกาโน มาราคูร์วา (Sungano Mharakurwa) ผู้อำนวยการสถาบันมาลาเรียมหาวิทยาลัยแอฟริกา บอกว่า การถอนความช่วยเหลือของสหรัฐฯ อย่างกะทันหันได้ทำให้สถานการณ์การระบาดของมาลาเรียแย่ลง เพราะส่งผลต่อโครงการ

เขาบอกว่า ZENTO เคยให้ข้อมูลจากการเฝ้าระวังยุงพาหะมาลาเรีย ซึ่งใช้เป็นแนวทางในการวางยุทธศาสตร์ของโครงการควบคุมมาลาเรียแห่งชาติเพื่อควบคุมการแพร่ของโรค

การตัดงบของรัฐบาลทรัมป์ยังทำให้โครงการริเริ่มมาลาเรียของประธานาธิบดีสหรัฐฯ (PMI) ต้องหยุดชะงักไปด้วย ซึ่งโครงการนี้ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2548 โดยอดีตประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู บุช (George W. Bush) เพื่อควบคุมและกำจัดมาลาเรียทั่วโลก มาราคูร์วาบอกว่า PMI มีบทบาทสำคัญในการให้ทุนสนับสนุนยารักษามาลาเรีย และเมื่อโครงการหายไป ชุมชนต่าง ๆ ก็ตกอยู่ในความเสี่ยง

เขาบอกว่าสถาบันมาลาเรียได้รับเงินทุนจากคณะกรรมการเพื่อพันธกิจสากลของคริสตจักรเมธอดิสต์รวมในภายหลัง แต่ก็ยังต่ำกว่าความช่วยเหลือจากสหรัฐฯ ก่อนหน้านี้มาก

การที่ซิมบับเวต้องพึ่งพาเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศสำหรับยา ชุดวินิจฉัย และวัสดุควบคุมยุง ทำให้ประเทศตกอยู่ในภาวะเปราะบาง

อิไต รูซิเค (Itai Rusike) ผู้อำนวยการกลุ่มงานชุมชนด้านสุขภาพของซิมบับเว บอกว่ารัฐบาลต้องเสริมการเงินด้านสุขภาพในประเทศให้แข็งแกร่งขึ้น เพื่อลดการพึ่งพาผู้บริจาคต่างชาติ

“มันเสี่ยงนะที่ประเทศหนึ่งจะต้องพึ่งพาพันธมิตรภายนอกมาก เพราะผู้บริจาคสามารถถอนการสนับสนุนทางการเงินเมื่อไหร่ก็ได้ หากผลประโยชน์ของเขาเปลี่ยน” เขาบอก

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศหนุนการแพร่ระบาด

ผู้เชี่ยวชาญบอกว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศก็เป็นอีกปัจจัยที่ผลักดันการแพร่ระบาดของมาลาเรียและโรคที่มียุงเป็นพาหะอื่น ๆ ในแอฟริกา

อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้มาลาเรียแพร่เข้าสู่พื้นที่สูง ซึ่งเคยเป็นพื้นที่ที่ไม่ค่อยมีการระบาด

ซิมบับเวเผชิญปรากฏการณ์เอลนิญโญในช่วงปี พ.ศ. 2566-2567 ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางสภาพภูมิอากาศที่อุณหภูมิในมหาสมุทรแปซิฟิกอุ่นผิดปกติ และมักทำให้รูปแบบฝนทั่วแอฟริกาตอนใต้แปรปรวน

ตามมาด้วยฝนตกหนักในปี พ.ศ. 2568 และ 2569 ซึ่งสร้างเงื่อนไขเหมาะสมในการเพาะพันธุ์ยุง

ชูชู จาก Save the Children ซิมบับเว บอกว่า การพุ่งสูงของผู้ป่วยมาลาเรียในปัจจุบันมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับฝนตกหนักในฤดูฝนปี 2568-2569

“ฝนสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะกับการเพาะพันธุ์ยุง โดยเฉพาะในจังหวัดที่มีโรคระบาดประจำถิ่นอยู่แล้ว เช่น มาโชนาแลนด์เซ็นทรัล มานิคาแลนด์ มาโชนาแลนด์อีสต์ และมาโชนาแลนด์เวสต์” เขาบอก

“ผลของฝนที่ตกหนักน่าจะยิ่งทวีคูณ เพราะระบบป้องกันที่อ่อนแอลง รวมถึงการครอบคลุมของมุ้งที่ลดลง กิจกรรมควบคุมยุงพาหะที่ล่าช้า การเฝ้าระวังของชุมชนที่ลดลง และความท้าทายในการตรวจและรักษาให้ทันเวลา หลังจากที่ ZAPIM ถูกยกเลิก” เขาเสริม

ในขณะเดียวกัน ศาสตราจารย์มาราคูร์วาบอกว่า ฝนที่ตกหนักเกินปกติเรียกร้องให้มีการเตรียมตัวและทรัพยากรที่แข็งแกร่งไม่แพ้กันเพื่อควบคุมการแพร่ของมาลาเรีย

ความพยายามของรัฐบาล

ซิมบับเวตั้งเป้าจะกำจัดมาลาเรียให้หมดภายในปี พ.ศ. 2573 ตามเป้าหมายที่สหภาพแอฟริกาตั้งไว้

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา รัฐบาลร่วมมือกับผู้บริจาคและองค์กรช่วยเหลือระหว่างประเทศ พึ่งพาการพ่นสารตกค้างภายในอาคาร การแจกจ่ายมุ้ง การตรวจคัดกรองหมู่ และการรณรงค์สร้างความตระหนัก เพื่อควบคุมการระบาด โดยเฉพาะในชุมชนชนบท

อาสาสมัครสาธารณสุขยังคงดำเนินการพ่นยาภายในอาคารในพื้นที่ที่มีมาลาเรียเป็นโรคประจำถิ่น ขณะที่อาสาสมัครให้ความรู้ในหมู่บ้านใช้การประชุมในชุมชนและรายการวิทยุเพื่อกระตุ้นให้ผู้คนตรวจและรักษาแต่เนิ่น ๆ ทางการยังขยายระบบเฝ้าระวังและตอบสนองรวดเร็วในเขตที่มีความเสี่ยงสูง

แต่ความพยายามบางส่วนกลับอ่อนแอลงหลังจากโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจากผู้บริจาคต้องสะดุด กิจกรรมการกำจัดมาลาเรียที่สำคัญซึ่งเคยได้รับการสนับสนุนจาก ZAPIM II ประกอบด้วยการติดตามผู้ป่วยเชิงรุก การแจกจ่ายมุ้งกันยุงเคลือบสารฆ่าแมลงระยะยาวอย่างตรงเป้า และระบบตอบสนองรวดเร็วในระดับเขต

หลายปีที่ผ่านมา รัฐบาลและองค์กรช่วยเหลือแจกมุ้งให้ชุมชนเปราะบาง เช่น ชิชาเคว เป็นประจำทุกปี แต่นับตั้งแต่สหรัฐฯ ตัดงบ การขาดแคลนก็เริ่มเกิดขึ้นบ่อยขึ้น

อาสาสมัครสาธารณสุขในหมู่บ้านบอกว่า ชุดตรวจและยารักษามาลาเรียก็เริ่มลดน้อยลงในบางพื้นที่ชนบท ทำให้ผู้ป่วยที่สงสัยว่าจะเป็นมาลาเรียต้องเดินทางไกลไปคลินิกเพื่อตรวจและรักษา

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพเตือนว่า หากไม่จัดการช่องว่างของเงินทุนอย่างเร่งด่วน ซิมบับเวก็เสี่ยงที่จะสูญเสียความก้าวหน้าตลอดหลายปีในการลดการติดเชื้อและการเสียชีวิตจากมาลาเรีย

สำหรับมวุนดูราและลูกชาย การรอดชีวิตจากมาลาเรียยังคงรู้สึกเหมือนหนีพ้นจากความตาย

“เราโกงความตายได้” เธอบอก “มันแย่มาก”

ที่มา : Al Jazeera

tag:#มาลาเรีย #ซิมบับเว #USAID #DonaldTrump #ClimateChange #แอฟริกา #สาธารณสุข #ข่าวต่างประเทศ #WorldNews #PublicHealth #FarangThai