สงครามอิหร่านเปลี่ยนตะวันออกกลางไปแล้ว แต่ไม่ใช่แบบที่สหรัฐฯ และอิสราเอลหวังไว้
สงครามที่สหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดฉากโจมตีอิหร่านเมื่อหกเดือนก่อน ได้เปลี่ยนโฉมหน้าตะวันออกกลางไปแล้วจริง ๆ แต่ผลลัพธ์กลับไม่เป็นไปตามที่ทั้งสองประเทศตั้งใจไว้เลย
อิหร่านในวันนี้มีผู้นำที่แข็งกร้าวกว่าเดิม และมุ่งควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) เพื่อใช้เป็นเครื่องต่อรอง ขณะที่ชาติอ่าวอาหรับเริ่มตั้งคำถามต่อคำมั่นด้านความมั่นคงที่สหรัฐฯ ให้ไว้มานานหลายทศวรรษ ส่วนอิสราเอลแม้จะยังคงได้รับชัยชนะทางยุทธวิธีอยู่เรื่อย ๆ แต่ก็ต้องแลกมาด้วยความโดดเดี่ยวบนเวทีโลกที่เพิ่มขึ้น และแรงสนับสนุนจากประชาชนอเมริกันที่ลดลงเรื่อย ๆ สงครามครั้งนี้ยังไม่มีทีท่าจะจบ และยังส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกอย่างต่อเนื่อง
ผ่านมาหกเดือนแล้วนับตั้งแต่สหรัฐฯ และอิสราเอลโจมตีอิหร่าน ด้วยเป้าหมายที่ต้องการเปลี่ยนแปลงตะวันออกกลางด้วยกำลังทหาร ภูมิภาคนี้เปลี่ยนไปจริง แต่ไม่ใช่แบบที่พวกเขาคาดหวัง
สาธารณรัฐอิสลามอิหร่านรอดพ้นจากการลอบสังหารผู้นำระดับสูง และการโจมตีทางอากาศต่อเนื่องหลายสัปดาห์ พร้อมค้นพบไพ่ต่อรองสำคัญนั่นคือช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่ชาติอาหรับในอ่าวเปอร์เซียเริ่มเห็นช่องโหว่ในร่มความมั่นคงของสหรัฐฯ ที่พวกเขาพึ่งพามานานหลายสิบปี บางประเทศเริ่มมองหาทางเลือกอื่นแทน
ฝั่งอิสราเอลยังคงถล่มศัตรูได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่สามารถเอาชนะได้เด็ดขาด และหลังทำสงครามในกาซามาเกือบสามปีพร้อมการยึดครองดินแดนเพิ่มเติม ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ พันธมิตรที่ใกล้ชิดที่สุดกำลังเสี่ยงร้าวลึก ความหวังในการฟื้นความสัมพันธ์กับซาอุดีอาระเบียซึ่งเป็นเป้าหมายระยะยาวของทั้งสหรัฐฯ และอิสราเอล ก็ยิ่งริบหรี่ลงไปอีก
เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา สหรัฐฯ และอิสราเอลโจมตีอิหร่านโดยหวังจะโค่นล้มผู้นำศาสนาและตั้งรัฐบาลที่โน้มเอียงไปทางตะวันตกแทน แต่กลับได้ "ระบอบที่แข็งกร้าวและสุดโต่งกว่าเดิม" ตามคำกล่าวของบาร์บารา ลีฟ (Barbara Leaf) อดีตเอกอัครราชทูตที่เคยดำรงตำแหน่งผู้ช่วยรัฐมนตรีต่างประเทศฝ่ายตะวันออกกลางในรัฐบาลไบเดน
เธอระบุว่าสถานการณ์นี้ "จะเป็นเรื่องยากอย่างยิ่งที่จะรับมือ" และย้ำว่าอิหร่าน "มั่นใจมากขึ้นเรื่อย ๆ ว่าไม่เพียงแต่จะอยู่รอดได้เท่านั้น แต่ยังสามารถเอาชนะและพลิกโฉมภูมิภาคได้อีกด้วย"
อิหร่านเคยอยู่ในจุดอ่อนแอที่สุดก่อนถูกโจมตี
ก่อนสงครามจะเริ่มขึ้น สาธารณรัฐอิสลามอิหร่านดูเปราะบางที่สุดนับตั้งแต่อิรักภายใต้ซัดดัม ฮุสเซน บุกรุกในปี 1980
ค่าเงินอิหร่านทรุดตัวหนัก จนจุดชนวนการประท้วงต่อต้านรัฐบาลครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ ซึ่งถูกปราบปรามอย่างรุนแรงในเดือนมกราคม มีผู้เสียชีวิตนับพันคน ก่อนหน้านั้นในฤดูร้อนปีก่อน อิสราเอลและสหรัฐฯ ได้ถล่มฐานทัพและโรงงานนิวเคลียร์ของอิหร่านในสงคราม 12 วัน ขณะที่กลุ่มพันธมิตรติดอาวุธของอิหร่านก็ถูกกดดันอย่างหนักในสงครามที่ตามมาหลังเหตุการณ์ที่กลุ่มฮามาสโจมตีเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2023
แต่สถานการณ์พลิกกลับหลังจากสหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดฉากโจมตีได้ไม่นาน เมื่อผู้นำอิหร่านถูกแทนที่อย่างรวดเร็ว และประชาชนที่กำลังหลบภัยจากสงครามก็ไม่ตอบรับคำเรียกร้องจากฝ่ายโจมตีให้ลุกฮือต่อต้านรัฐบาลอีกครั้ง
อิหร่านปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซสำคัญของโลก และโจมตีชาติอ่าวที่เป็นที่ตั้งของกองทัพสหรัฐฯ จนสั่นคลอนเศรษฐกิจโลก ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) ยอมรับข้อตกลงหยุดยิงในเดือนเมษายน และลงนามข้อตกลงกับอิหร่านในเดือนมิถุนายน ก่อนที่ข้อตกลงนั้นจะล่มไม่กี่สัปดาห์ต่อมา
ปัจจุบันอิหร่านตั้งใจจะควบคุมช่องแคบนี้อย่างถาวร เพื่อใช้ป้องกันการโจมตีในอนาคตและต่อรองผลประโยชน์อื่น ๆ โดยไม่ยอมอ่อนข้อเรื่องโครงการนิวเคลียร์ที่เป็นข้อพิพาท ถือเป็นเดิมพันที่เสี่ยงสูง โดยเฉพาะเมื่อสหรัฐฯ กำลังเพิ่มมาตรการปิดล้อมและขู่คว่ำบาตรเศรษฐกิจอิหร่านที่บอบช้ำอยู่แล้วเพิ่มเติม
โยเอล กูซานสกี (Yoel Guzansky) ผู้เชี่ยวชาญด้านอิหร่านและอ่าวเปอร์เซียจากสถาบันเพื่อการศึกษาความมั่นคงแห่งชาติของอิสราเอล กล่าวว่า "อิหร่านพิสูจน์แล้วว่าฮอร์มุซให้อำนาจต่อรองที่สำคัญ แต่การปิดกั้นเป็นเวลานานก็สร้างความเสียหายต่อประเทศเพื่อนบ้าน จีน และเศรษฐกิจโลกด้วยเช่นกัน อีกทั้งยังกระตุ้นให้เกิดการหาเส้นทางทดแทน"
เขาเสริมว่า "ความเสี่ยงของเตหะรานคือการสับสนระหว่างความสามารถในการอยู่รอดกับชัยชนะ และเรียกร้องมากเกินกว่าที่อำนาจต่อรองของตนจะทำได้จริง"
ชาติอ่าวเริ่มไม่มั่นใจในคำมั่นด้านความมั่นคงของสหรัฐฯ
หลายทศวรรษที่ผ่านมา สหรัฐฯ ให้คำมั่นปกป้องประเทศผู้ส่งออกน้ำมันในอ่าวเปอร์เซียจากภัยคุกคามภายนอก ผ่านเครือข่ายฐานทัพขนาดใหญ่ทั่วภูมิภาค
ข้อตกลงนี้ช่วยรักษาเสถียรภาพของตลาดพลังงานโลก ยับยั้งอิรักภายใต้ซัดดัมและอิหร่านในเวลาต่อมา และมีส่วนช่วยให้สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์และชาติอ่าวอื่น ๆ กลายเป็นแหล่งความมั่งคั่งท่ามกลางภูมิภาคที่ผันผวน
ความไว้วางใจนี้เคยถูกทดสอบมาก่อน แต่ไม่เคยหนักเท่าครั้งนี้
อิหร่านตอบโต้อิสราเอล แต่ก็เล็งขีปนาวุธและโดรนไปยังชาติอ่าวที่หวังจะอยู่นอกวงสงครามด้วยเช่นกัน อิหร่านโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ และโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานสำคัญ จนระบบป้องกันภัยทางอากาศตึงตัว และคลังขีปนาวุธสกัดกั้นล้ำสมัยของสหรัฐฯ ร่อยหรอลง
อิหร่านตอบโต้การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานพลเรือนของตนด้วยการโจมตีโรงงานผลิตน้ำจืดของประเทศเพื่อนบ้าน สร้างความกังวลว่าสงครามที่เริ่มต้นโดยไม่ปรึกษาชาติอ่าวอาจนำไปสู่การโจมตีระบบน้ำและไฟฟ้าที่ร้ายแรง
คริสเตียน โคตส์ อุลริชเซน (Kristian Coates Ulrichsen) ผู้เชี่ยวชาญด้านอ่าวเปอร์เซียจากสถาบันเบเกอร์ มหาวิทยาลัยไรซ์ กล่าวว่า "การที่สงครามเริ่มต้นโดยไม่มีเป้าหมายทางการเมืองที่ชัดเจน และขัดกับคำแนะนำของพันธมิตรสำคัญในภูมิภาค รวมถึงไม่มีหลักฐานชัดเจนว่ามีแผนสำรองหลังการโจมตีครั้งแรกไม่สามารถโค่นล้มระบอบอิหร่านได้ น่าจะบั่นทอนความเชื่อมั่นต่อสหรัฐฯ ทั่วทั้งภูมิภาค และอาจต้องใช้เวลานานกว่าจะฟื้นฟูได้"
เมื่อเดือนก่อน ซาอุดีอาระเบียลงนามข้อตกลงความมั่นคงใหม่กับปากีสถานและตุรกี ซึ่งเป็นสัญญาณเบื้องต้นว่าพันธมิตรเก่าแก่ของสหรัฐฯ อาจมองหาข้อตกลงความมั่นคงใหม่ ๆ แม้ทางเลือกของพวกเขาจะยังจำกัดอยู่ก็ตาม
อุลริชเซนกล่าวว่า "ปัญหาที่ชาติอ่าวเผชิญคือ ไม่มีทางเลือกอื่นที่จะทดแทนเครือข่ายความมั่นคงและการป้องกันเต็มรูปแบบของสหรัฐฯ ได้จริง ๆ"
อิสราเอลถล่มศัตรูได้ต่อเนื่อง แต่เสี่ยงเสียพันธมิตรที่ใกล้ชิดที่สุด
กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านในเลบานอนยิงขีปนาวุธเข้าใส่อิสราเอลไม่กี่วันหลังสงครามปะทุ จุดชนวนให้อิสราเอลตอบโต้ด้วยการโจมตีทางอากาศหนักหน่วงและบุกภาคพื้นดินอีกครั้ง อิสราเอลยึดครองพื้นที่ทางตอนใต้ของเลบานอนกลับคืนเป็นวงกว้าง เพิ่มเติมจากการยึดครองดินแดนที่ขยายตัวมาตั้งแต่เหตุการณ์ 7 ตุลาคม
แม้จะได้ชัยชนะทางยุทธวิธีมากมาย แต่อิสราเอลก็ต้องแลกมาด้วยความโดดเดี่ยวบนเวทีโลกที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อิสราเอลถูกกล่าวหาอย่างกว้างขวางว่าก่อการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในกาซา และนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู (Benjamin Netanyahu) ถูกศาลอาญาระหว่างประเทศออกหมายจับในข้อหาก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ ซึ่งอิสราเอลปฏิเสธทุกข้อกล่าวหาอย่างหนักแน่น
สิ่งที่น่ากังวลกว่าสำหรับอิสราเอลคือ แรงสนับสนุนจากสหรัฐฯ ที่ลดลงอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน สถานการณ์ยิ่งเลวร้ายลงเมื่อผู้วิจารณ์บางส่วนมองว่าอิสราเอลคือฝ่ายที่ดึงสหรัฐฯ เข้าสู่สงครามตะวันออกกลางอีกครั้ง ซึ่งแม้แต่รัฐบาลทรัมป์เองก็เคยให้น้ำหนักกับมุมมองนี้ในบางครั้ง
เมื่อสงครามเข้าสู่ภาวะชะงักงันในช่วงฤดูร้อน นักการเมืองที่วิจารณ์อิสราเอลอย่างเปิดเผยชนะการเลือกตั้งขั้นต้นของพรรคเดโมแครตในหลายพื้นที่สำคัญทั่วสหรัฐฯ และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคเดโมแครตกว่าครึ่งลงมติสนับสนุนการตัดความช่วยเหลือแก่อิสราเอล ขณะเดียวกันอิสราเอลก็เผชิญเสียงวิจารณ์ที่เพิ่มขึ้นจากฝ่ายขวาด้วยเช่นกัน
นอกจากกระแสในสหรัฐฯ ที่แย่ลงแล้ว โอกาสที่อิสราเอลจะสร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับประเทศอื่น ๆ ก็ลดลงตามไปด้วย การฟื้นความสัมพันธ์ระหว่างอิสราเอลกับซาอุดีอาระเบียดูห่างไกลออกไปเรื่อย ๆ
อุลริชเซนกล่าวว่า "ความขัดแย้งที่ลุกลามไปทั่วภูมิภาคนับตั้งแต่ 7 ตุลาคม ทำให้เจ้าหน้าที่ซาอุดีอาระเบียมองว่าผู้นำอิสราเอลชุดปัจจุบันมีส่วนสร้างความไม่มั่นคงในภูมิภาค และไม่ใช่พันธมิตรทางการทูตที่เหมาะสมในเวลานี้"
tag:#อิหร่าน #อิสราเอล #DonaldTrump #StraitOfHormuz #สหรัฐ #ตะวันออกกลาง #สงคราม #การเมืองโลก #ข่าวต่างประเทศ #WorldNews #FarangThai
