Echoicide: ใครเป็นคนตัดสินว่าความจริงเรื่องกาซาจะอยู่รอด

ตอนที่ระเบิดตกลงบนกาซา (Gaza) เมื่อเดือนตุลาคม 2023 (พ.ศ. 2566) นักข่าวชาวปาเลสไตน์หันไปใช้โซเชียลมีเดียเพื่อแสดงให้โลกเห็นว่าเกิดอะไรกับผู้คนของพวกเขา อิสราเอลเพิ่มความเข้มการปิดล้อมกาซา ถึงขั้นห้ามอาหารและน้ำในช่วงหนึ่ง และการห้ามนักข่าวต่างชาติเข้าพื้นที่น่าจะมีเจตนาสร้างสภาพสื่อมืดบอดระหว่างสงครามที่ผู้เขียนเรียกว่าเป็นการล้างเผ่าพันธุ์ในดินแดนแห่งนี้

แม้คนทำงานสื่อและนักข่าวพลเมืองชาวปาเลสไตน์ในกาซาจะบันทึกเหตุการณ์ไว้ แต่การส่งหลักฐานอาชญากรรมสงครามออกไปสู่โลกภายนอกก็เจอความท้าทายอื่นเช่นกัน

องค์กรฮิวแมนไรตส์วอตช์ (HRW) บันทึกกรณีที่อินสตาแกรมลบภาพและวิดีโอที่แสดงพลเรือนปาเลสไตน์ถูกสังหารหรือบาดเจ็บจากการโจมตีของอิสราเอล โดยอ้างว่าขัดกฎ "ความรุนแรงและการยุยง" ของ Meta

ผู้เขียนเห็นว่านี่เป็นแนวโน้มของการซ่อนเร้นบนโซเชียลมีเดีย ซึ่งเขาเรียกว่า Echoicide คือสถานการณ์ที่ข้อความอาจไม่ถูกลบ แต่ช่องทางที่ข้อความเดินทางถูกทำให้อ่อนแรงจนเสียงนั้นไม่มีเสียงสะท้อน

แพลตฟอร์มสามารถลบโพสต์หรือระงับบัญชีได้ แต่ที่สร้างความเสียหายไม่แพ้กันคือการลดการแนะนำเนื้อหา ทำให้หาเนื้อหาเกี่ยวกับกาซาได้ยากขึ้น หรือผลักให้ผู้ใช้เปลี่ยนภาษาและเนื้อหาที่โพสต์เกี่ยวกับสงครามเพราะกลัวถูกลงโทษ

สุดท้าย ข้อความอาจยังอยู่บนออนไลน์ แต่ผู้ชมลดลง ทำให้ตำแหน่งของมันในบันทึกสาธารณะและความทรงจำร่วมอ่อนแอลง

อาหมัด ชิฮับ–เอลดิน (Ahmed Shihab-Eldin) นักข่าวชาวปาเลสไตน์ที่มีผู้ติดตามอินสตาแกรมมากกว่า 1.1 ล้านคน เป็นสื่อกลางสำคัญในการส่งข้อมูลและคำบอกเล่าจากชาวกาซาไปสู่โลก เนื้อหาของเขารวมถึงวิดีโอที่ทหารอิสราเอลถูกกล่าวหาว่าก่ออาชญากรรมสงคราม วิดีโอวุฒิสมาชิกสหรัฐฯ ที่ดูไม่สะเทือนใจกับสถานการณ์ในกาซา และวิดีโอชาวปาเลสไตน์ที่ใช้ชีวิตภายใต้การโจมตี

แต่ไม่นานหลังโพสต์วิดีโอหรือภาพเหล่านี้ เขาพบว่ามัน "หายไป" หรือถูกจำกัดการเข้าถึงอย่างหนักโดยไม่มีคำอธิบาย

"โพสต์ของผมบางส่วน โดยเฉพาะที่ทหารอิสราเอลเปิดโปงตัวเอง ถูกแอฟริกาใต้นำไปใช้ในคดีฟ้องอิสราเอลข้อหาล้างเผ่าพันธุ์ที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ)" ชิฮับ–เอลดินบอกกับ Al Jazeera

"ผู้คนหลั่งไหลเข้าโปรไฟล์ผมหลายหมื่นคน และเพราะเหตุนั้น Meta จึงทำให้เพจผมหายไปหลายครั้ง แล้วเริ่มจำกัดการมองเห็นบัญชีอย่างของผมแบบรุนแรง ซึ่งเป็นบัญชีสำคัญต่อกระบวนการบันทึกเหตุการณ์"

สมาร์ตโฟน การถ่ายทอดสด ภาพถ่ายดาวเทียม และแพลตฟอร์มโซเชียลทำให้คนทั่วโลกได้เห็นสงครามแบบเรียลไทม์ รวมถึงสงครามในกาซา แต่ยังเกิดคำถามสำคัญว่า ถ้าข้อมูลเข้าถึงง่ายที่สุดเท่าที่เคยมี ทำไมบางสงครามจึงมองเห็นชัด แต่บางสงครามถูกซ่อนไว้ และจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อเสียงหนึ่งสูญเสีย "เสียงสะท้อน"

ไลลา วาราห์ (Leila Warah) นักข่าวประจำเขตเวสต์แบงก์ที่ถูกยึดครอง เห็นบัญชีอินสตาแกรมของเธอถูกระงับและเปิดใหม่หลายครั้งระหว่างสงคราม แต่เธอบอกว่าปัญหาการเข้าถึงไปไกลกว่าอัลกอริทึมและการจำกัดการมองเห็น ไปถึงการเซ็นเซอร์ตัวเองและสัญชาตญาณของมนุษย์

"ปัญหาใหญ่กว่าอัลกอริทึมและ shadow-banning ผู้ชมดูภาพจากกาซา รู้สึกกระทบใจ แล้วปิดแอปกลับไปใช้ชีวิตต่อ" วาราห์กล่าว

"ชาวปาเลสไตน์ที่ใช้ชีวิตอยู่กับสิ่งที่ปรากฏบนหน้าจอเหล่านั้นไม่มีทางเลือกแบบนั้น แม้เนื้อหาจะไปถึงผู้คนแล้ว คำถามที่สำคัญกว่าคือ หลังกดแชร์แล้วเกิดอะไรขึ้น"

จิลเลียน ยอร์ก (Jillian York) นักเขียน นักกิจกรรม และอาจารย์ในลอนดอนจากมูลนิธิ Electronic Frontier Foundation บอก Al Jazeera ว่าการเซ็นเซอร์ดิจิทัลสังเกตยากกว่า เพราะเนื้อหาไม่จำเป็นต้องหายไป ต่างจากการปิดกั้นแบบดั้งเดิมที่ทำอย่างเปิดเผย การเซ็นเซอร์ผ่านอัลกอริทึมปล่อยคำให้การไว้บนออนไลน์ แต่ลดการเข้าถึงและการค้นเจอ ทำให้ตรวจจับและรายงานได้ยากขึ้น

"การเซ็นเซอร์ผ่านอัลกอริทึมไม่จำเป็นต้องลบคำให้การ มันปล่อยไว้บนออนไลน์ได้ ขณะค่อย ๆ ริบการเข้าถึง การค้นเจอ และผู้ชมไปทีละน้อย" ยอร์กกล่าว

ปัญหานี้มีมาก่อนสงครามในกาซาและไม่ได้จำกัดเฉพาะบริบทนี้ แต่ผลของ Echoicide ไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับชาวปาเลสไตน์

ในปี 2021 (พ.ศ. 2564) คณะกรรมการกำกับดูแลของ Meta ซึ่งตรวจสอบการตัดสินใจเรื่องการกลั่นกรองเนื้อหา แนะนำให้มีการทบทวนอิสระว่า Facebook ใช้นโยบายกลั่นกรองอย่างเป็นธรรมกับเนื้อหาภาษาอาหรับและฮีบรูหรือไม่

Meta ตอบสนองด้วยการว่าจ้าง Business for Social Responsibility (BSR) ตรวจสอบกระบวนการ รวมถึงระบบอัตโนมัติ

BSR ไม่พบหลักฐานว่าพนักงาน Meta ตั้งใจเอื้อหรือทำร้ายชุมชนใดชุมชนหนึ่ง แต่ยอมรับว่ามีผลกระทบที่ไม่ได้ตั้งใจต่อผู้ใช้ชาวปาเลสไตน์และอาหรับ รวมถึงข้อกังวลเรื่องเสรีภาพในการแสดงออก

แต่ Echoicide ไม่ต้องมีคนนั่งในออฟฟิศตัดสินว่าเสียงไหนควรเงียบหรืออยู่ต่อ มีผู้กระทำและหน่วยงานมากมายที่กำหนดสิ่งที่ผู้ใช้เห็นในท้ายที่สุด วิศวกรปรับวิธีจัดอันดับโพสต์ในฟีดได้ ทีมนโยบายเปลี่ยนสิ่งที่ผู้กลั่นกรองถูกบอกให้จำกัดได้ ทีมผลิตภัณฑ์ตัดสินได้ว่าแพลตฟอร์มจะแนะนำอะไรให้ผู้ใช้ แต่ละการตัดสินใจอาจไม่ดูเหมือนการเซ็นเซอร์โดยตรง แต่รวมกันแล้วกำหนดได้ว่าเรื่องราวไหนเดินทางไปถึงผู้ชม และเรื่องไหนไปไม่ถึง

เมื่อ Al Jazeera สอบถาม Meta อ้างถึงแถลงการณ์ปี 2023 ที่ปฏิเสธข้อกล่าวหาของ HRW เรื่องการเซ็นเซอร์เชิงระบบ แต่ยอมรับว่ามีข้อผิดพลาดเกิดขึ้นและมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อแก้ไข

"แต่ข้อความที่ว่าเราจงใจและเป็นระบบระงับเสียงของใครเสียงหนึ่งนั้นไม่จริง" โฆษกของ Meta กล่าว "การอ้างว่าตัวอย่าง 1,000 กรณี จากเนื้อหามหาศาลที่โพสต์เกี่ยวกับความขัดแย้งนี้ เป็นหลักฐานของ 'การเซ็นเซอร์เชิงระบบ' อาจทำให้พาดหัวดี แต่ไม่ได้ทำให้ข้อกล่าวอ้างนั้นบิดเบือนน้อยลง"

Meta ยังยืนยันว่าการกลั่นกรองอิงการฝ่าฝืนนโยบาย ไม่ใช่มุมมองทางการเมืองของผู้ใช้ และนโยบายออกแบบมาให้ทุกคนมีเสียงพร้อมรักษาความปลอดภัยของแพลตฟอร์ม Meta ไม่ตอบตรง ๆ ต่อคำถามของ Al Jazeera ว่าบัญชีหรือเนื้อหาของวาราห์และชิฮับ–เอลดินถูกลดอันดับหรือจำกัดการเข้าถึงหรือไม่

ในบริบทกว้างของการเซ็นเซอร์ออนไลน์ ผู้เขียนเห็นองค์ประกอบของแนวคิด "ความธรรมดาของความชั่วร้าย" (banality of evil) ของ ฮันนาห์ อาเรนต์ (Hannah Arendt) ซึ่งใช้อธิบายการกระทำอันน่าสยดสยองของคนธรรมดาในช่วงการล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวและชนกลุ่มน้อยอื่นของนาซีในยุโรป

แนวคิดนี้ไม่ได้หมายถึงแค่ผลที่ไม่ตั้งใจจากองค์กรขนาดใหญ่ แต่รวมถึงการกระทำธรรมดาภายในระบบที่ก่อผลเสียทางศีลธรรม ซึ่งประยุกต์กับการกระทำที่คุ้นเคยและธรรมดากว่ามากในปัจจุบันได้ วิศวกรคอมพิวเตอร์ที่ปรับโมเดลจัดอันดับ ผู้เชี่ยวชาญนโยบายที่เขียนกฎกลั่นกรองใหม่ และผู้ตรวจที่ใช้แนวปฏิบัติ อาจไม่ได้ตั้งใจเงียบเสียงใคร แต่การตัดสินใจของพวกเขารวมกันช่วยสร้างระบบที่กำหนดว่าเรื่องไหนเดินทางไปถึงผู้คน

มัรวา ฟะตาฟตา (Marwa Fatafta) ผู้อำนวยการด้านนโยบายและการรณรงค์ภูมิภาคตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือของ Access Now องค์กรสิทธิดิจิทัล กล่าวว่าการเงียบเสียงชาวปาเลสไตน์อธิบายเป็นแค่ความผิดพลาดในการกลั่นกรองที่เกิดเดี่ยว ๆ ไม่ได้ แต่ดู "เป็นระบบ เป็นโครงสร้าง และแพร่หลาย" มากกว่านั้น

"การพิสูจน์ความเสียหายเชิงระบบไม่ต้องหาผู้บริหาร Meta ที่จงใจกดปุ่มลบเนื้อหาปาเลสไตน์" ฟะตาฟตาบอก Al Jazeera "ที่จริงการทบทวนสิทธิมนุษยชนของ Meta เองหลังการประท้วงที่เชค จาร์เราะห์ ยืนยันว่ามีการเซ็นเซอร์ตามอำเภอใจ โดยชี้ว่าเกิดจากความบกพร่องเชิงโครงสร้างของนโยบาย ไม่ใช่เจตนาชัดแจ้ง แต่ความประมาทเป็นทางเลือก และวิธีที่นโยบายถูกออกแบบ กำหนดเวลา และบังคับใช้ก็เป็นทางเลือกเช่นกัน"

เอ็ดเวิร์ด ซาอิด (Edward Said), มีแชล ฟูโกต์ (Michel Foucault) และ จูดิธ บัตเลอร์ (Judith Butler) ต่างศึกษาด้วยวิธีของตนว่าอำนาจกำหนดการนำเสนอ ความน่าเชื่อถือ และความทุกข์ของใครมีความหมายทางการเมืองอย่างไร ปัจจุบันแพลตฟอร์มโซเชียลใช้อำนาจส่วนหนึ่งเหล่านั้นในระดับมหาศาล ช่วยกำหนดว่าอะไรมองเห็น น่าเชื่อถือ และถูกจดจำ

รีเบกกา แอล. สไตน์ (Rebecca L Stein) นักมานุษยวิทยาวัฒนธรรมจากมหาวิทยาลัยดุ๊ก ผู้ศึกษาการเมืองภาพและสื่อดิจิทัลในอิสราเอล–ปาเลสไตน์ เสนอว่าการนิยามความเป็นเหยื่อใหม่ทำให้การรับรู้เรื่องความเปราะบางกลับด้านได้

สิ่งนี้ทำให้ความสนใจของโลกบางส่วนเบนจากความทุกข์ของชาวปาเลสไตน์ ไปสู่ความเจ็บปวดที่ภาพและวิดีโอเหล่านี้ถูกมองว่าสร้างให้อิสราเอล ตัวอย่างล่าสุดคือข้อกล่าวหาว่าต่อต้านยิวต่อผู้กำกับชาวอิสราเอลของสารคดีเรื่อง NAZA ที่บันทึกการสังหารชาวปาเลสไตน์อย่างเป็นระบบในกาซา

"ความรุนแรงของรัฐอิสราเอลถูกแทนที่ด้วยความรุนแรงที่ปรากฏของภาพชาวปาเลสไตน์ ในกระบวนการนั้น อิสราเอลถูกวาดใหม่ให้เป็นเหยื่อรายสำคัญของสงคราม" เธอกล่าว

การมองเห็นเพียงอย่างเดียวอธิบายไม่ได้ว่าทำไมความทุกข์ในบริบทอื่นจึงก่อปฏิกิริยาทางการเมืองต่างกัน ตรงนี้ผู้เขียนใช้แนวคิดที่สอง คือ Tyranny of Precarity หรือ "ทรราชแห่งความเปราะบาง" ซึ่งอธิบายกระบวนการที่ผู้มีอำนาจผูกขาดภาษาการเมืองของความเปราะบาง ขณะที่ความไม่มั่นคงเรื้อรังของชุมชนที่มีอำนาจน้อยกว่าสูญเสียความสามารถในการเรียกร้องความห่วงใยเท่าเทียมกัน

ซารี มักดิซี (Saree Makdisi) ผู้ร่วมเขียนหนังสือเล่มที่กำลังจะออกชื่อ Anti-Palestinianism กับ อุสซามา มักดิซี (Ussama Makdisi) บอก Al Jazeera ว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ความทุกข์ของชาวปาเลสไตน์ไม่ถูกมองเห็นเพียงอย่างเดียว แต่ถูกลดความสำคัญซ้ำแล้วซ้ำเล่าผ่าน "ชุดเรื่องเล่า การบิดเบือน จุดบอดที่ปลูกฝังอย่างตั้งใจ และรูปแบบของการปฏิเสธ"

ผู้มีอำนาจซึ่งมีกำลังทหารหรืออำนาจการเมืองเหนือคู่ต่อสู้มาก อาจอ้างความกลัว ความไม่มั่นคง และบาดแผลทางประวัติศาสตร์เพื่อให้ความรุนแรงต่อกลุ่มที่ถูกริบสิทธิดูเป็นการป้องกันตัวอย่างน่าขัน ขณะที่ความทุกข์ซ้ำ ๆ ของชุมชนที่มีอำนาจน้อยกว่าอาจคุ้นเคยจนถูกมองเป็นเรื่องเบื้องหลัง ไม่ใช่วิกฤตเอง

ถ้า Echoicide คือเรื่องคำให้การของใครยังมีเสียงสะท้อน ทรราชแห่งความเปราะบางก็คือเรื่องความเปราะบางของใครยังมีความหมายทางการเมือง ทั้งสองอย่างรวมกันอาจทอนความสามารถของชุมชนในการถูกรับฟังอย่างมีความหมาย

กาซาทำให้คำถามเหล่านี้ชัดขึ้น นักข่าว นักวิจัย และองค์กรสิทธิมนุษยชนบันทึกข้อกังวลว่าเนื้อหาปาเลสไตน์เดินทางบนออนไลน์อย่างไร ขณะที่ข้อจำกัดการเข้าถึงกาซาทำให้นักข่าวและพลเรือนปาเลสไตน์ยิ่งเป็นศูนย์กลางในการเล่าเรื่องของตัวเอง

อะลานา ฮาดิด (Alana Hadid) นักกิจกรรมและผู้อำนวยการสร้างสรรค์ในลอสแองเจลิส บอก Al Jazeera ว่าเธอเห็นยอดวิวลดลงอย่างมากเมื่อโพสต์เรื่องปาเลสไตน์ เธอเห็นการลดลงนี้จากข้อมูลอินไซต์ของอินสตาแกรม ซึ่งเนื้อหาทั่วไปและแฟชั่นของเธอได้ยอดวิวสูงกว่าโพสต์เกี่ยวกับปาเลสไตน์มาก

"เราไม่ได้ต่อสู้เพียงเพื่อให้มีคนได้ยิน เราต่อสู้เพื่อสิทธิที่จะเล่าเรื่องของตัวเอง" เธอบอก Al Jazeera "เราไม่ได้ขออนุญาตมีตัวตน เรายืนยันว่าเราจะไม่ถูกลบ"

Al Jazeera

tag:#กาซา #Gaza #ปาเลสไตน์ #Palestine #Meta #โซเชียลมีเดีย #เซ็นเซอร์ #อัลกอริทึม #เสรีภาพสื่อ #สิทธิมนุษยชน #ข่าวต่างประเทศ #FarangThai