เปียวเซียง: อาจารย์วัย 54 ที่คนรุ่น Gen Z จีนแห่ตามราวกับไอดอล

"เหมือนดาวที่ถูกส่งลงมาจากสวรรค์" — นั่นคือคำที่ จื่อหาน หาน (Zihan Han) ใช้อธิบายชายคนที่เธอเพิ่งกลายมาเป็นแฟนตัวยง ชายผู้ที่คนหนุ่มสาวจีนเรียกว่า "ไอดอล"

แต่นี่ไม่ใช่นักร้องป็อปหรือดาราภาพยนตร์ — เขาคือศาสตราจารย์เปียว เซียง (Biao Xiang) นักมานุษยวิทยาวัย 54 ปี ที่กลายเป็นแสงนำทางสำหรับคนรุ่นใหม่ที่เริ่มหมดความหวัง เพราะสิ่งที่เขาพูดถึงคือความวิตกกังวล และวิธีรับมือกับมัน

เศรษฐกิจและเทคโนโลยีของจีนเติบโตอย่างรวดเร็ว แต่คนรุ่น Gen Z กลับมีเรื่องให้กังวลอีกมาก ตั้งแต่หางาน ไปจนถึงโอกาสในชีวิตคู่ และแรงกดดันในการตามทัน

"การก้าวจากโลกการเรียนสู่ชีวิตจริงนำมาซึ่งความไม่แน่นอนอย่างมาก คนมักรู้สึกวิตกกังวลเพราะไม่รู้จะรับมือกับมันอย่างไร" นักศึกษาจบใหม่ชาวจีนวัย 23 ปีรายหนึ่งกล่าว เธอไม่ขอเปิดเผยชื่อเพราะกังวลว่าการพูดคุยกับสื่อต่างชาติอาจกระทบโอกาสหางานของตัวเอง

"ผู้คนต้องการหลักยึดในชีวิต และคำพูดของเขาทำให้รู้สึกว่ามีคนที่เข้าใจเรา"

เธอและจื่อหานอยู่ในกลุ่มคนราว 500 คน ส่วนใหญ่เป็นชาวจีนพลัดถิ่น ที่แห่กันมาฟังเซียงบรรยายที่สิงคโปร์ เขาพูดนานกว่าหนึ่งชั่วโมงเป็นภาษาจีนกลาง จากนั้นรับคำถาม เมื่อจบงาน มีผู้เข้าคิวยาวเพื่อถ่ายรูปกับเขา นักศึกษาจีนคนนั้นเรียกมันว่า "งานแฟนมีตของวงการวิชาการ"

เซียงเคยพูดถึงสิ่งที่คนหนุ่มสาวในจีนวันนี้ต้องการ — การมองหาการยืนยันคุณค่าตัวเองจากระบบ ไม่ว่าจะเป็นการสอบแข่งขัน การหางานที่มั่นคง และวิธีที่การยอมรับเหล่านั้นกลายเป็นตัวชี้วัดความภาคภูมิใจ ซึ่งอาจทำลายจิตใจได้

เขาตั้งชื่อเรียกสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างคมคาย "การล่อง" คือการทำงานหนักอย่างไม่หยุดเพียงแค่เพื่อประคองตัว เหมือนนกฮัมมิ่งเบิร์ดที่ต้องขยับปีกตลอดเวลาเพื่อไม่ให้ตกลงมา ส่วน "สิ่งที่อยู่ใกล้" หมายถึงพื้นที่ระหว่างตัวเองกับโลกภายนอกที่ผู้คนมักมองข้าม ทำให้รู้สึกโดดเดี่ยว

"ทุกคนรู้ว่าปัญหาอยู่ที่ไหน แต่ไม่อยากมองตรงๆ บางทีเจ็บเกินไปหรือไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร" เซียงบอกกับ BBC ระหว่างดื่มชาในสิงคโปร์

ปัจจุบันเขาพำนักอยู่ที่เยอรมนี ในฐานะผู้อำนวยการสถาบันมักซ์พลังค์เพื่อมานุษยวิทยาสังคม และศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในจีนและเอเชีย

เซียงเกิดเมื่อปี 1972 (พ.ศ. 2515) เติบโตในยุคที่จีนกำลังเปิดตัวสู่โลก เขาเห็นการเปลี่ยนแปลงของเมืองเวินโจว (Wenzhou) บ้านเกิดที่แปลงโฉมเป็นเมืองท่าอุตสาหกรรม "ผู้คนส่วนใหญ่ไม่ได้สนใจการศึกษามากนัก จุดสนใจอยู่ที่เรื่องปฏิบัติ โดยเฉพาะการหาเงิน"

ลูกหลานของคนรุ่นนั้นเติบโตมากับการขยายตัวทางเศรษฐกิจสองหลัก แต่เศรษฐกิจชะลอตัวในช่วงโควิดและยังไม่ฟื้น สมการเดิม — ทำงานหนัก = งานมั่นคง — ใช้ไม่ได้อีกต่อไป

ตัวเลขการว่างงานของเยาวชนแตะ 21.3% ก่อนที่รัฐบาลจะหยุดเผยแพร่ข้อมูลในกลางปี 2023 แม้แต่คนที่ "มีงานดี" ก็ยังวิตกเรื่องการถูกเลิกจ้าง และต่างบ่นกันถึงชั่วโมงทำงานที่ยาวนาน วัฒนธรรมออฟฟิศที่เป็นพิษ และความกลัว "คำสาปอายุ 35" — เพราะหลายตำแหน่งงานไม่รับคนที่อายุเกิน 35 ปี

เมื่อราว สาม ปีก่อน เซียงรู้ตัวว่าตัวเองไม่ได้เป็นที่รู้จักแค่ในวงวิชาการอีกแล้ว เมื่อค่ายดิจิทัลโนแมดที่เขาไปพูดขึ้นราคาหลังงานของเขา เพื่อนร่วมวงการบางส่วนเตือนให้เขา "รักษาขน" — สำนวนจีนหมายถึงปกป้องชื่อเสียง

แต่เซียงยอมรับความนิยมนี้ด้วยใจยินดี

"ถ้าใครจะเรียกฉันว่าอินฟลูเอนเซอร์ ฉันถือเป็นคำชม เพราะอิทธิพลที่แท้จริงที่ฉันจะมีได้คือการทำให้คนคิดด้วยตัวเอง"

BBC

tag:#BiaoXiang #จีน #GenZ #ความวิตกกังวล #เยาวชนจีน #เศรษฐกิจจีน #ChinaYouth #มานุษยวิทยา #ข่าวเอเชีย #Asia #WorldNews #FarangThai